Tiêu Chuẩn Đo Điện Trở Cách Điện Và Những Quy Định Cần Biết

19/Nov/2026 By Minh Dương 3 view

Đo điện trở cách điện là phương pháp kiểm tra tình trạng lớp cách điện của dây dẫn, thiết bị và hệ thống điện, giúp phát hiện nguy cơ rò điện hoặc suy giảm khả năng cách điện. Tuy nhiên, để đánh giá chính xác, người thực hiện cần lựa chọn điện áp thử và áp dụng đúng tiêu chuẩn tương ứng với đối tượng kiểm tra. Bài viết dưới đây tổng hợp các tiêu chuẩn đo điện trở cách điện quan trọng, cách xác định giá trị đo và quy trình thực hiện an toàn. 

Mục Lục
Mục Lục

tieu-chuan-do-dien-tro-cach-dien-1
Tiêu Chuẩn Đo Điện Trở Cách Điện Và Những Quy Định Cần Biết

Các tiêu chuẩn đo điện trở cách điện hiện hành 

Hiện nay, việc đo và đánh giá điện trở cách điện có liên quan đến nhiều tiêu chuẩn, văn bản kỹ thuật khác nhau. Mỗi tài liệu quy định một phạm vi riêng, từ yêu cầu đối với thiết bị đo đến phương pháp kiểm tra hệ thống điện và quy trình kiểm định phương tiện đo. 

TCVN 13726-2:2023 – Tiêu chuẩn về thiết bị đo điện trở cách điện 

TCVN 13726-2:2023 có tên đầy đủ là An toàn điện trong hệ thống phân phối điện hạ áp đến 1.000 V xoay chiều và 1.500 V một chiều – Thiết bị thử nghiệm, đo hoặc theo dõi các biện pháp bảo vệ – Phần 2: Điện trở cách điện. 

Tiêu chuẩn này tương đương hoàn toàn với IEC 61557-2:2019, quy định các yêu cầu áp dụng cho thiết bị đo điện trở cách điện của thiết bị hoặc hệ thống ở trạng thái không được cấp điện. 

Một số nội dung thuộc phạm vi tiêu chuẩn gồm: 

- Yêu cầu kỹ thuật đối với thiết bị đo điện trở cách điện. 

- Khả năng tạo điện áp thử để thực hiện phép đo. 

- Các yêu cầu liên quan đến độ an toàn và đặc tính vận hành của thiết bị. 

- Điều kiện sử dụng phương tiện đo trong hệ thống điện hạ áp. 

Cần lưu ý, TCVN 13726-2:2023 tập trung vào yêu cầu đối với phương tiện đo, không phải tiêu chuẩn quy định một giá trị điện trở cách điện tối thiểu áp dụng chung cho tất cả động cơ, dây cáp hay thiết bị điện. 

tieu-chuan-do-dien-tro-cach-dien (2)

ĐLVN 142:2019 – Quy trình kiểm định phương tiện đo điện trở cách điện 

ĐLVN 142:2019 là văn bản kỹ thuật đo lường Việt Nam quy định quy trình kiểm định phương tiện đo điện trở cách điện, thường được gọi là máy đo Megohm hoặc Megger. 

Văn bản này áp dụng cho hoạt động kiểm định ban đầu, kiểm định định kỳ và kiểm định sau sửa chữa. Mục đích là đánh giá khả năng hoạt động cũng như sai số của thiết bị, từ đó xác định phương tiện đo có đáp ứng yêu cầu kỹ thuật hay không. 

Các nội dung kiểm định chính bao gồm: 

- Kiểm tra bên ngoài: Đánh giá tình trạng vỏ máy, màn hình, đầu nối và các bộ phận liên quan. 

- Kiểm tra kỹ thuật: Kiểm tra nguồn điện cung cấp và khả năng phát điện áp tại các cực đo. 

- Kiểm tra đo lường: Đánh giá sai số của thiết bị theo phương pháp và giới hạn cho phép trong quy  trình. 

- Xác nhận kết quả: Tổng hợp kết quả để đưa ra kết luận kiểm định. 

Đối với đơn vị thường xuyên sử dụng máy đo điện trở cách điện trong công tác bảo trì, kiểm tra hệ thống điện, việc quan tâm đến tình trạng kiểm định của thiết bị giúp tăng độ tin cậy của kết quả đo. 

tieu-chuan-do-dien-tro-cach-dien (3)

TCVN 7447-6:2011 – Kiểm tra xác nhận hệ thống lắp đặt điện hạ áp 

TCVN 7447-6:2011 (IEC 60364-6:2006) quy định các yêu cầu về kiểm tra xác nhận hệ thống lắp đặt điện hạ áp. Trong đó, mục 61.3.3 đề cập đến phép đo điện trở cách điện của hệ thống lắp đặt điện. 

Theo tiêu chuẩn này, điện trở cách điện được đo giữa các dây dẫn mang điện và dây bảo vệ nối với hệ thống nối đất. Trong một số trường hợp, các dây dẫn mang điện có thể được nối với nhau khi thực hiện phép thử. 

Tiêu chuẩn cũng đưa ra mức điện áp thử nghiệm và giá trị điện trở cách điện tối thiểu tương ứng với từng nhóm điện áp danh nghĩa của mạch điện. Đây là căn cứ quan trọng khi kiểm tra xác nhận hệ thống lắp đặt điện hạ áp. 

Khác với TCVN 13726-2:2023 tập trung vào thiết bị đo, TCVN 7447-6:2011 hướng đến hoạt động kiểm tra hệ thống điện sau lắp đặt hoặc trong quá trình kiểm tra xác nhận. 

tieu-chuan-do-dien-tro-cach-dien (4)

Các yếu tố cần xác định trước khi đo điện trở cách điện 

Trước khi tiến hành phép đo, người thực hiện cần xác định đúng đối tượng kiểm tra và điều kiện kỹ thuật. Việc lựa chọn sai điện áp thử hoặc đo khi chưa cách ly thiết bị có thể gây hư hỏng linh kiện, ảnh hưởng đến kết quả và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. 

Điện áp định mức của thiết bị hoặc hệ thống 

Điện áp định mức là một trong những căn cứ để lựa chọn điện áp thử nghiệm. Mỗi loại thiết bị, dây dẫn hoặc hệ thống điện có giới hạn chịu đựng điện áp khác nhau. 

Chẳng hạn, khi kiểm tra hệ thống điện hạ áp, cần xác định điện áp danh nghĩa của mạch trước khi chọn mức điện áp thử. Với động cơ, máy biến áp hoặc dây cáp, người thực hiện còn phải tham khảo tiêu chuẩn chuyên ngành và tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất. 

Không nên lựa chọn điện áp thử chỉ dựa trên thói quen hoặc sử dụng một mức điện áp cố định cho tất cả đối tượng đo. 

Điện áp thử nghiệm phù hợp 

Điện áp thử là điện áp một chiều do máy đo tạo ra để kiểm tra khả năng cách điện giữa các phần dẫn điện hoặc giữa phần dẫn điện với đất. 

Các mức điện áp thường gặp trên máy đo điện trở cách điện gồm 250V, 500V, 1.000V, 2.500V và 5.000V DC. Tuy nhiên, không phải thiết bị nào cũng cần sử dụng toàn bộ các mức này. 

Việc lựa chọn điện áp thử cần căn cứ vào: 

- Điện áp định mức của đối tượng kiểm tra. 

- Tiêu chuẩn áp dụng cho thiết bị hoặc hệ thống. 

- Khả năng chịu điện áp thử của lớp cách điện. 

- Hướng dẫn kỹ thuật từ nhà sản xuất. 

Điện áp thử quá thấp có thể không phản ánh đầy đủ tình trạng cách điện, trong khi điện áp quá cao có thể gây ảnh hưởng đến các linh kiện hoặc vật liệu không phù hợp với mức điện áp đó. 

Đối tượng và vị trí cần đo 

Mỗi đối tượng kiểm tra có cách xác định điểm đo khác nhau. Đối với hệ thống dây dẫn, phép đo thường được thực hiện giữa các dây dẫn với nhau hoặc giữa dây dẫn và dây bảo vệ. Với động cơ, có thể kiểm tra cách điện giữa cuộn dây với vỏ máy và giữa các cuộn dây theo cấu tạo thiết bị. 

Trước khi đo, cần xác định rõ các đầu cực, điểm nối và phạm vi cần kiểm tra. Nếu thiết bị có nhiều bộ phận điện tử hoặc linh kiện nhạy cảm, cần thực hiện biện pháp cách ly phù hợp theo hướng dẫn của nhà sản xuất. 

Điều kiện vận hành và tình trạng cách ly nguồn điện 

Đo điện trở cách điện là phép thử được thực hiện trên đối tượng đã ngắt nguồn điện. Người thực hiện phải xác nhận thiết bị không còn điện áp nguy hiểm trước khi kết nối máy đo. 

Ngoài ra, cần chú ý đến nhiệt độ, độ ẩm và tình trạng bề mặt cách điện. Độ ẩm, bụi bẩn hoặc hơi nước có thể làm thay đổi kết quả đo, đặc biệt với các vật liệu cách điện đã sử dụng lâu ngày. 

tieu-chuan-do-dien-tro-cach-dien (5)

Điện áp thử và giá trị điện trở cách điện được đánh giá như thế nào? 

Điện áp thử và giá trị điện trở tối thiểu là hai thông số cần được xem xét đồng thời. Một kết quả đo chỉ có ý nghĩa khi được thực hiện đúng phương pháp, đúng điện áp thử và đối chiếu với tiêu chuẩn phù hợp. 

Lựa chọn điện áp thử theo đối tượng đo 

Đối với hệ thống lắp đặt điện hạ áp, TCVN 7447-6:2011 đưa ra các mức điện áp thử và giá trị điện trở cách điện tối thiểu như sau: 

Điện áp danh nghĩa của mạch điện 

Điện áp thử DC 

Điện trở cách điện tối thiểu 

SELV và PELV 

250V 

≥ 0,5 MΩ 

Đến và bằng 500V, bao gồm FELV 

500V 

≥ 1 MΩ 

Trên 500V 

1.000V 

≥ 1 MΩ 

Trong đó: 

- SELV: Hệ thống điện áp cực thấp an toàn, được cách ly bảo vệ theo yêu cầu kỹ thuật. 

- PELV: Hệ thống điện áp cực thấp bảo vệ, có thể nối đất theo thiết kế. 

- FELV: Hệ thống điện áp cực thấp chức năng, không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của SELV hoặc PELV. 

Bảng trên áp dụng cho phạm vi kiểm tra hệ thống lắp đặt điện theo tiêu chuẩn được nêu, không phải bảng lựa chọn điện áp thử chung cho mọi loại động cơ, máy biến áp hay dây cáp. 

Với những thiết bị điện chuyên dụng, người thực hiện cần tra cứu tiêu chuẩn tương ứng và hướng dẫn của nhà sản xuất trước khi tiến hành phép thử. 

Cách xác định điện trở cách điện đạt hay không đạt 

Sau khi hoàn thành phép đo, người thực hiện cần đối chiếu kết quả hiển thị trên máy với giá trị tối thiểu được quy định trong tiêu chuẩn áp dụng. 

Ví dụ, khi kiểm tra một mạch điện có điện áp danh nghĩa không vượt quá 500V theo TCVN 7447-6:2011, phép thử sử dụng điện áp một chiều 500V. Giá trị điện trở cách điện đo được phải đạt tối thiểu 1 MΩ để đáp ứng yêu cầu trong bảng của tiêu chuẩn. 

Ngoài việc so sánh với ngưỡng tối thiểu, kỹ thuật viên nên xem xét thêm các yếu tố: 

- Sự chênh lệch giữa các pha: Nếu các pha có kết quả khác biệt rõ rệt, cần kiểm tra thêm để xác định nguyên nhân. 

- Xu hướng thay đổi theo thời gian: Kết quả giảm dần qua các lần kiểm tra có thể là dấu hiệu lớp cách điện đang suy giảm. 

- Điều kiện đo: Cần ghi nhận nhiệt độ, độ ẩm và thời gian thử để hỗ trợ việc so sánh. 

- Tình trạng thiết bị: Bề mặt cách điện bị ẩm, bám bụi hoặc nhiễm dầu có thể ảnh hưởng đến kết quả. 

Một giá trị điện trở cao không đồng nghĩa thiết bị chắc chắn không có bất kỳ vấn đề nào về cách điện. Ngược lại, nếu kết quả thấp hơn ngưỡng yêu cầu, cần kiểm tra nguyên nhân và xử lý trước khi đưa thiết bị vào vận hành. 

Quy trình đo điện trở cách điện theo nguyên tắc an toàn 

Để thực hiện phép đo đúng kỹ thuật, người sử dụng cần tuân thủ trình tự từ khâu cách ly nguồn điện, chuẩn bị thiết bị đến kết nối và ghi nhận kết quả. 

Ngắt nguồn và cách ly thiết bị cần đo 

Trước tiên, ngắt nguồn điện cấp cho thiết bị hoặc hệ thống cần kiểm tra. Thực hiện biện pháp khóa và treo biển cảnh báo nếu cần thiết để tránh việc đóng điện trở lại ngoài ý muốn. 

Sau đó, sử dụng thiết bị kiểm tra phù hợp để xác nhận đối tượng đã mất điện. Không được tiến hành đo điện trở cách điện trên mạch đang được cấp điện. 

tieu-chuan-do-dien-tro-cach-dien (6)

Kiểm tra máy đo và lựa chọn điện áp thử 

Kiểm tra tình trạng vỏ máy, màn hình, dây đo và các đầu nối. Đảm bảo thiết bị hoạt động bình thường, pin đủ năng lượng và dây đo không bị hở hoặc hư hỏng. 

Tiếp theo, xác định điện áp thử phù hợp với đối tượng kiểm tra. Cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng của máy đo để lựa chọn đúng chức năng và mức điện áp. 

Kết nối que đo đúng vị trí 

Kết nối dây đo vào các đầu cực tương ứng trên máy theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Đặt hai đầu đo tại các vị trí cần kiểm tra, chẳng hạn giữa dây dẫn và dây bảo vệ hoặc giữa cuộn dây và vỏ động cơ. 

Cần đảm bảo đầu đo tiếp xúc tốt với điểm cần kiểm tra. Không chạm tay trực tiếp vào đầu đo hoặc phần dẫn điện trong quá trình máy đang phát điện áp thử. 

Tiến hành đo và ghi nhận kết quả 

Sau khi hoàn tất kết nối, kích hoạt chức năng đo theo hướng dẫn của thiết bị. Giữ đầu đo ổn định trong thời gian thử cần thiết và quan sát giá trị điện trở hiển thị trên màn hình. 

Tùy theo thiết bị và phương pháp kiểm tra, thời gian đo có thể khác nhau. Với một số phép thử chuyên sâu, kỹ thuật viên còn có thể ghi nhận điện trở theo thời gian để đánh giá chỉ số phân cực hoặc tỷ số hấp thụ điện môi. 

Sau khi kết thúc phép đo, ghi lại giá trị điện trở, điện áp thử, thời gian đo và điều kiện môi trường để phục vụ công tác đánh giá, theo dõi. 

Xả điện tích sau khi đo và khôi phục trạng thái vận hành 

Sau phép thử, đối tượng đo có thể còn lưu điện tích do đặc tính điện dung của vật liệu cách điện hoặc hệ thống dây dẫn. Vì vậy, cần chờ thiết bị tự xả hoặc thực hiện thao tác xả điện theo hướng dẫn của nhà sản xuất máy đo. 

Chỉ tháo dây đo khi đã đảm bảo an toàn. Sau đó, kiểm tra lại các đầu nối, tháo bỏ biện pháp cách ly theo đúng quy trình và khôi phục trạng thái vận hành khi đủ điều kiện. 

tieu-chuan-do-dien-tro-cach-dien (7)

Những lưu ý khi áp dụng tiêu chuẩn đo điện trở cách điện 

Trong thực tế, sai sót khi đo thường xuất phát từ việc lựa chọn không đúng điện áp thử, chưa cách ly hoàn toàn thiết bị hoặc áp dụng sai ngưỡng đánh giá. Để hạn chế những vấn đề này, cần chú ý một số nguyên tắc sau: 

- Không đo khi thiết bị đang có điện: Luôn ngắt nguồn và xác nhận mất điện trước khi thực hiện phép thử. 

- Chọn đúng điện áp thử: Căn cứ vào điện áp định mức, tiêu chuẩn chuyên ngành và khả năng chịu điện áp của đối tượng. 

- Bảo vệ linh kiện điện tử: Ngắt kết nối hoặc thực hiện biện pháp bảo vệ đối với biến tần, bộ điều khiển, thiết bị chống sét lan truyền và các linh kiện nhạy cảm theo hướng dẫn kỹ thuật. 

- Không sử dụng một ngưỡng đánh giá cho mọi thiết bị: Mỗi loại hệ thống và thiết bị có thể áp dụng yêu cầu khác nhau. 

- Chú ý điều kiện môi trường: Độ ẩm và nhiệt độ có thể ảnh hưởng đến giá trị điện trở cách điện. 

- Ghi chép kết quả đầy đủ: Lưu lại thông số đo để so sánh và theo dõi xu hướng suy giảm cách điện. 

- Kiểm tra tình trạng máy đo: Sử dụng thiết bị có độ chính xác phù hợp, được kiểm định hoặc hiệu chuẩn theo yêu cầu quản lý và quy trình kỹ thuật của đơn vị. 

Đặc biệt, sau khi đo cần thực hiện xả điện tích cho đối tượng kiểm tra. Đây là bước quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ điện giật khi người vận hành tiếp xúc với thiết bị. 

tieu-chuan-do-dien-tro-cach-dien (9)

Nên sử dụng thiết bị nào để đo điện trở cách điện? 

Để thực hiện phép đo đúng yêu cầu, người dùng cần lựa chọn thiết bị có mức điện áp thử, dải đo và tính năng phù hợp với công việc. Trên thị trường hiện có nhiều dòng máy đo điện trở cách điện với thiết kế và khả năng đo khác nhau. 

Máy đo điện trở cách điện cầm tay 

Máy đo điện trở cách điện cầm tay phù hợp với công việc kiểm tra, bảo trì hệ thống điện tại công trình, nhà xưởng hoặc các thiết bị điện dân dụng và công nghiệp. 

Thiết bị thường có thiết kế nhỏ gọn, thao tác trực tiếp bằng nút bấm và màn hình hiển thị kết quả. Tùy model, máy có thể hỗ trợ nhiều mức điện áp thử như 250V, 500V và 1.000V DC. 

Dòng máy này phù hợp với kỹ thuật viên cần kiểm tra định kỳ, xác định tình trạng cách điện của dây dẫn, động cơ và các thiết bị điện có mức điện áp thử tương ứng. 

Máy đo điện trở cách điện đa dải điện áp 

Đối với công việc bảo trì chuyên sâu hoặc kiểm tra nhiều nhóm thiết bị khác nhau, máy đo điện trở cách điện đa dải điện áp là lựa chọn đáng cân nhắc. 

Thiết bị có thể hỗ trợ nhiều mức điện áp thử cao hơn, tùy theo model, chẳng hạn 250V, 500V, 1.000V, 2.500V hoặc 5.000V DC. Một số dòng máy còn tích hợp các chức năng đo bổ sung như chỉ số phân cực PI, tỷ số hấp thụ điện môi DAR và đo điện áp. 

Những tính năng này hỗ trợ kỹ thuật viên đánh giá tình trạng cách điện chuyên sâu hơn, đặc biệt trong công tác bảo trì động cơ, máy biến áp và hệ thống điện công nghiệp. 

Tiêu chí lựa chọn máy đo điện trở cách điện phù hợp 

Khi lựa chọn thiết bị, người dùng nên xem xét các yếu tố sau: 

- Điện áp thử: Có đáp ứng yêu cầu kiểm tra đối với thiết bị và hệ thống điện đang sử dụng hay không? 

- Dải đo điện trở: Phù hợp với giá trị điện trở cần kiểm tra và độ phân giải mong muốn. 

- Độ chính xác: Đảm bảo kết quả đo đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của công việc. 

- Chức năng bổ sung: Cân nhắc các tính năng như PI, DAR, đo điện áp hoặc tự động xả điện. 

- An toàn và độ bền: Quan tâm đến cấp an toàn điện, khả năng bảo vệ và điều kiện môi trường làm việc. 

- Tài liệu kỹ thuật: Ưu tiên sản phẩm có hướng dẫn sử dụng rõ ràng, thông số công bố đầy đủ và hỗ trợ kỹ thuật. 

Không nhất thiết phải chọn máy có điện áp thử cao nhất. Thiết bị phù hợp là thiết bị đáp ứng đúng yêu cầu kiểm tra, có độ chính xác cần thiết và đảm bảo an toàn khi sử dụng. 

tieu-chuan-do-dien-tro-cach-dien (8)

Mua máy đo điện trở cách điện chính hãng ở đâu? 

Nếu đang tìm kiếm thiết bị phục vụ công tác kiểm tra và bảo trì hệ thống điện, người dùng nên lựa chọn đơn vị cung cấp thiết bị đo chuyên dụng, có thông tin sản phẩm và tài liệu kỹ thuật rõ ràng. 

LIDINCO là đơn vị cung cấp các thiết bị đo lường và kiểm tra điện, trong đó có nhóm máy đo điện trở cách điện phục vụ nhu cầu sử dụng trong dân dụng và công nghiệp. 

Khi lựa chọn sản phẩm, khách hàng nên cung cấp thông tin về đối tượng cần đo, điện áp định mức và mức điện áp thử dự kiến. Dựa trên những yêu cầu này, nhân viên kỹ thuật có thể hỗ trợ xác định dòng máy phù hợp, tránh lựa chọn thiết bị thiếu tính năng hoặc không đáp ứng phạm vi kiểm tra. 

Bên cạnh thông số kỹ thuật, người mua cũng nên tìm hiểu về nguồn gốc sản phẩm, chế độ bảo hành, phụ kiện đi kèm và khả năng hỗ trợ trong quá trình sử dụng. 

Việc nắm rõ tiêu chuẩn đo điện trở cách điện giúp kỹ thuật viên lựa chọn đúng phương pháp, điện áp thử và ngưỡng đánh giá cho từng đối tượng kiểm tra. Trong đó, TCVN 13726-2:2023 tập trung vào yêu cầu đối với thiết bị đo, ĐLVN 142:2019 quy định quy trình kiểm định phương tiện đo, còn TCVN 7447-6:2011 đề cập đến kiểm tra xác nhận hệ thống lắp đặt điện hạ áp. 

Khi thực hiện phép đo, cần tuân thủ quy trình cách ly nguồn điện, lựa chọn điện áp thử phù hợp và xả điện tích sau khi hoàn thành. Đồng thời, sử dụng máy đo có thông số đáp ứng yêu cầu sẽ giúp kết quả kiểm tra đáng tin cậy hơn, hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ suy giảm cách điện và nâng cao an toàn cho hệ thống điện.